Tajemnice prehistorii

Odkrycia archeologiczne cały czas zaskakują, dużo artefaktów zostało już odnalezionych, ale możemy tylko domyślać się, jak wyglądało niegdyś życie człowieka. Ciekawym momentem było przejście z trybu koczowniczego na osiadły, wtedy bowiem zaczęły rozwijać się pierwsze osady, a później miasta.

Wykopaliska kanadyjskiego archeologa dr. Bryanta G. Wooda dowodzą, że bitwa o Jerycho rozegrała się w roku 1407 p.n.e. W pobliżu dzisiejszego miasta Wood odkrył grubą na metr warstwę popiołu ze szczątkami ceramiki, cegieł oraz drewna.

Położenie geograficzne

Współczesne Jerycho położone jest w Autonomii Palestyny na terytorium Izraela.

Najstarsze miasto istniało wiele stuleci przed pojawieniem się pierwszych cywilizacji Egiptu i Mezopotamii. Według badaczy najstarsza warstwa pochodzi sprzed 9000 lat.

Jerycho leży w dolinie rzeki Jordan, niedaleko ujścia do Morza Martwego, na wschód od Jerozolimy, otoczonej niewysokimi górami.

Inspiracją do poszukiwań miasta stał się Nowy Testament, a badania wykopaliskowe rozpoczęła w latach 1907–1909 grupa niemiecko-austriacka. Odkryła 12 warstw osadniczych, co oznacza, że miejsce to na przestrzeni wieków było zasiedlane cały czas.

Zmiana stylu życia

Osiedle stworzyli ludzie, którzy dopiero co porzucili koczowniczy tryb życia, a podstawą ich codzienności było zbieractwo, łowiectwo i rybołówstwo.

Na początku budowali domy na planie koła, zbliżone kształtem do namiotów. Z czasem zaczęli wznosić budowle z suszonej cegły na kamiennych fundamentach.

Na trzecim poziomie osiedle zajmowało ponad 4 ha, otaczał je mur kamienny o grubości dwóch metrów. Mogło tam mieszkać około 2000 osób. Na tym poziomie znaleziono okrągłe i półkoliste jednoizbowe chaty, których ściany wykonane były z cegły mułowej w kształcie bochenków lub też z plecionki oblepionej mułem czy gliną.

Fortyfikacja kamienna z murem i wieżami oraz wykutymi w skalistym podłożu rowami obronnymi dała podstawę do uznania Jerycha III za najstarsze miasto.

Kilkuizbowe domy na planie prostokąta z klepiskami wewnątrz znaleziono na poziomie czwartym. Ściany tynkowano i często malowano, a na podłogę kładziono maty z sitowia.

Zwarta zabudowa powodowała brak ulic, ruch ułatwiało połączenie poszczególnych podwórzy wewnętrznymi przejściami. Znaleziono liczne prymitywne przedmioty: kamienne sierpy i żarna, różnorodne kości zwierzęce czy szczątki zbóż, które potwierdzały początki rolnictwa. Odkryto również pomieszczenie, które przypuszczalnie mogło być świątynią z basenem na wodę. W obrębie tego miejsca składano ofiary. Badacze znaleźli tu także liczne figurki żeńskie związane z kultem płodności.

Sposoby pochówku zmarłych

Pod jednym z domostw znaleziono 40 szkieletów, w innych budynkach zaś, pod polepą podłóg, pojedyncze, odcięte od szkieletów czaszki ludzkie, pokryte cienką warstwą marglu. Spowodowało to powstanie wymodelowanych głów z realistycznie odtworzonymi rysami twarzy oraz zaznaczonymi oczodołami, w które wkładano muszle. Twarze pokryto dodatkowo farbą, zwyczaj ten występował na większych terenach Azji Mniejszej. Kult czaszek oznaczał rozwinięte wierzenia w życie pozagrobowe, a chowanie ciał nieboszczyków w domach mieszkalnych było symbolem przywiązania do osoby zmarłej, która pozostawała blisko rodziny.

Çatal Höyük – zadziwiające odkrycie

Rywalem Jerycha do miana najstarszego miasta świata jest Çatal Höyük, co po turecku oznacza „rozdwojone wzgórze” lub „ podwójny kopiec”. Jednak Jerycho liczy sobie o tysiąc lat więcej i w dodatku nadal jest zamieszkane. W Turcji wykopaliska rozpoczął James Mellaart w 1958 roku.
Forma mieszkalna w porównaniu z Jerychem wyglądała inaczej. Prostokątne domy przylegały do siebie ciasno, wnętrza były prosto rozplanowane, do głównego pomieszczenia dostawiano jedno lub dwa mniejsze. Budowano je z kamienia i cegieł wypalanych na słońcu. Nie stworzono tu ulic ani placów, do domów wchodzono przez dach po drabinie, a komunikacja również przebiegała ponad ziemią. Zwarta zabudowa pełniła funkcję obronną, więc nie trzeba było budować wysokiego muru.

Co trzeci lub czwarty dom (w sumie 48 budowli) zdobiły malowidła i reliefy. Wnętrza te uznano za miejsca kultu. Pojedyncze budynki zamieszkiwały rodziny, a zespoły 3–4 domów rody, z których każdy miał swoją świątynie.
Powierzchnia jednego mieszkania liczyła około 25 metrów kwadratowych. Nowe budowano na pozostałościach starych budynków, a to powodowało, że miasto rozrastało się w górę. Stąd ostatnia warstwa ruin wznosi się na wzgórzu ze szczątków o wysokości 21 metrów. Archeolodzy przypuszczają, że w Çatal Höyük mogło mieszkać nawet do 10 tysięcy osób.

Zmarłych również grzebano we wnętrzach domów, pod ławami przeznaczonymi do spania. Były to w większości groby kobiet i dzieci, mężczyźni chowani byli jako ludzie w podeszłym wieku. Mellaart tłumaczy to tym, że zazwyczaj grzebano ich z dala od osiedla w miejscach, gdzie zginęli w trakcie polowania. Zwyczaje pogrzebowe w Çatal Höyük różniły się zaledwie w małym szczególe od obrzędów na terenie Palestyny. Ciała rzucano sępom i chowano gołe kości, a głowy wcześniej odkładano do specjalnego budynku.

Odkryto również figurkę nagiej kobiety siedzącej na tronie i wydającej na świat dziecko. Nogi wsparte miała na czaszkach, a ręce spoczywały na głowach zwierząt, jako symbol czerpania siły od przodków i panowania nad zwierzętami. Znaleziono ją w pomieszczeniu, gdzie przechowywano zboże, co oznacza głęboki kult kobiecej płodności.

Wykopaliskom archeologicznym zawdzięczamy dużą liczbę przedmiotów nieistniejących już w dzisiejszych czasach. Są to jednak tylko artefakty, do których możemy dołączyć jakąś ideologię lub kult, ale nie mamy pewności co do tych domysłów. Pewnej jest tylko to, że ludzie w prehistorii mieli takie same potrzeby jak my, pragnęli bezpieczeństwa dla rodziny, co było ważnym aspektem w ich życiu. Mieli również bardzo rozwinięte życie duchowe, co możemy stwierdzić po różnych typach pochówków.

Sylwia Magdalena Gonera

sylwia.magdalena.gonera@gmail.com

Źródła:

1.Z. Bukowski, K. Dąbrowski: Śladami kultur azjatyckich;

2.W. Pastuszka: Najnowsze odkrycia Polaków w Çatal Höyük. (www.archeowiesci.pl/2009/01/14/najnowsze-odkrycia-polakow-w-catal-hoyuk);

3.Ł. Kulak: Tajemnice Prehistorycznej Turcji – Historia. (https://altao.pl/tajemnice-prehistorycznej-turcji.htm);

4.A. Synowiec: Najstarsze miasto świata. (www.polskatimes.pl/najstarsze-miasto-swiata/ar/19141).

Zdjęcie: pixabay